ตับอ่อนอักเสบในหมา โรคเจ็บปวดเฉียบพลันที่มาพร้อมอาเจียน ปวดท้อง ซึม รู้ทันและรักษาทันเวลา
Pancreatitis in Dogs
ตับอ่อนอักเสบเป็นโรคที่พบบ่อยในสุนัขและเป็นเหตุให้ต้องเข้าคลินิกฉุกเฉิน สาเหตุที่พบบ่อยคือการกินอาหารมันจัด สุนัขที่มีอาการมักอาเจียน ปวดท้อง และซึม บทความนี้จะช่วยให้รู้เท่าทันอาการและการดูแลที่ถูกต้อง
ตับอ่อนอักเสบคืออะไร
ตับอ่อนทำหน้าที่หลั่งเอนไซม์ย่อยอาหารและฮอร์โมนควบคุมน้ำตาล เมื่อเกิดการอักเสบ เอนไซม์จะถูกกระตุ้นก่อนเวลาและย่อยตับอ่อนเอง ทำให้เกิดอาการเจ็บปวดรุนแรง อาการอาจเป็นแบบเฉียบพลันที่มาเร็ว หรือแบบเรื้อรังที่ค่อยเป็นค่อยไป สุนัขบางสายพันธุ์เสี่ยงมากกว่าปกติ
- อาเจียนซ้ำ ๆ แม้ไม่กินอาหารก็ยังอาเจียน
- เบื่ออาหาร ไม่ยอมกินน้ำ
- ปวดท้อง ก้มศีรษะลงพื้น ท่าทางก้มหน้าก้มตา (praying position)
- ซึม เฉื่อย ไม่มีแรง
- ท้องร่วง มีไข้ หรือหายใจเร็วร่วมด้วย
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
| ปัจจัยเสี่ยง | รายละเอียด |
|---|---|
| อาหารมันจัด | กินเศษอาหารติดมันหรือของทอดปริมาณมากในครั้งเดียว |
| สายพันธุ์เสี่ยง | มิเนียเจอร์ชเนาเซอร์ ยอร์คเชียร์เทอร์เรีย และหมาเล็กบางพันธุ์ |
| โรคประจำตัว | เบาหวาน ต่อมหมวกไตทำงานเกิน ไขมันในเลือดสูง |
| ยาหรือสารบางชนิด | ยาสเตียรอยด์บางชนิดหรือยาบางกลุ่มในบางราย |
| อุบัติเหตุหรือการผ่าตัด | การกระทบกระเทือนช่องท้องหรือภาวะอื่นที่ทำให้เลือดไปเลี้ยงตับอ่อนน้อยลง |
การวินิจฉัยของสัตวแพทย์
- ซักประวัติอาการและอาหารที่กินย้อนหลัง
- ตรวจเลือดหาเอนไซม์ตับอ่อน (เช่น lipase และ amylase หรือการตรวจเฉพาะทาง) และประเมินภาวะแทรกซ้อน
- ตรวจปัสสาวะเพื่อประเมินสุขภาพไตและระดับน้ำตาล
- อัลตราซาวนด์ช่องท้องเพื่อดูตับอ่อนและอวัยวะข้างเคียง
- บางรายตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุซ่อนเร้น เช่น เนื้องอกหรือต่อมหมวกไต
การรักษาและการดูแลที่บ้าน
- รายที่รุนแรงต้องให้น้ำเกลือและยารักษาในโรงพยาบาลสัตว์ งดอาหารชั่วคราวตามสัตวแพทย์สั่ง
- เมื่อเริ่มกินได้ ให้อาหารไขมันต่ำย่อยง่ายในปริมาณน้อย ๆ ทีละน้อย
- ให้ยาแก้อาเจียน ยาแก้ปวด และยาป้องกันกระเพาะตามสัตวแพทย์สั่ง ครบตามกำหนด
- เปลี่ยนเป็นอาหารเฉพาะทางสำหรับสุนัขเสี่ยงตับอ่อนอักเสบในระยะยาว
- หลีกเลี่ยงเศษอาหารและของมันทุกชนิด และพาไปตรวจติดตามตามนัด
ป้องกันไม่ให้เป็นซ้ำ
สุนัขที่มีประวัติตับอ่อนอักเสบมีโอกาสเป็นซ้ำสูง การควบคุมน้ำหนัก ให้อาหารไขมันต่ำตามสัตวแพทย์แนะนำ งดเศษอาหารจากโต๊ะ และพาไปตรวจสุขภาพเป็นประจำจะช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมาก สังเกตอาการผิดปกติตั้งแต่แรกเพื่อพบสัตวแพทย์เร็ว
หมามิเนียเจอร์ชเนาเซอร์เริ่มอาเจียนหลังกินเศษไก่ทอดเมื่อคืนก่อน พาไปคลินิกพบตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน ต้องให้น้ำเกลือและงดอาหาร 2 วัน หลังอาการดีขึ้นจึงเริ่มอาหารไขมันต่ำ ปัจจุบันเจ้าของงดเศษอาหารให้หมาโดยสิ้นเชิง และหมาก็ไม่กลับมาเป็นซ้ำอีก
คำถามพบบ่อย
สุนัขตับอ่อนอักเสบกินอาหารปกติได้ไหม?
ช่วงฟื้นตัวต้องเริ่มจากอาหารไขมันต่ำย่อยง่ายในปริมาณน้อยก่อน และระยะยาวควรกินอาหารที่สัตวแพทย์แนะนำเพื่อป้องกันการกำเริบ ไม่งดอาหารมื้อโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์
ให้หมากินเศษอาหารติดมันเป็นครั้งคราวได้ไหม?
ไม่แนะนำ เพราะอาหารมันจัดแม้ปริมาณไม่มากก็กระตุ้นตับอ่อนอักเสบได้ โดยเฉพาะในหมาเสี่ยง การให้ขนมควรเลือกชนิดไขมันต่ำที่ปลอดภัย
ตับอ่อนอักเสบในหมาเป็นโรคติดต่อไหม?
ไม่ติดต่อ เกิดจากปัจจัยภายในตัวสุนัข เช่น อาหาร สายพันธุ์ หรือโรคประจำตัว ไม่ใช่เชื้อโรคที่แพร่ระหว่างสัตว์
หมาที่เป็นแล้วหายขาดได้ไหม?
กรณีเฉียบพลันที่รักษาทันเวลาส่วนใหญ่หายได้และกลับมาใช้ชีวิตปกติ แต่ต้องเฝ้าระวังการเกิดซ้ำด้วยการควบคุมอาหารและน้ำหนัก สุนัขบางรายที่ลุกลามรุนแรงอาจมีภาวะแทรกซ้อนถาวร
